De oorlog in Iran verstoort het olietransport door de Straat van Hormuz. Daardoor stijgen niet alleen de prijzen aan de pomp, maar ook die van vliegtuigbrandstof. Analisten waarschuwen bovendien dat er op termijn een reëel risico bestaat op fysieke tekorten aan kerosine.

Luchtvaartmaatschappijen zoals Lufthansa en Brussels Airlines proberen de zorgen te temperen, onder meer dankzij nieuwe contracten met andere leveranciers. Toch blijkt uit een rapport van investeringsbank Goldman Sachs dat de voorraden in de havens van Antwerpen, Rotterdam en Amsterdam – de zogenoemde ARA-regio – gedaald zijn tot het laagste niveau sinds maart 2020, bij het begin van de coronacrisis.

Strategische reserves onder druk

Volgens zakenkrant De Tijd, die het rapport citeert, bedroegen de gezamenlijke voorraden in de drie havens de voorbije twee weken iets meer dan 550.000 ton. In maart 2020 lag dat niveau nog lager, op 395.000 ton. Goldman Sachs berekent dat de sector met de huidige voorraden nog ongeveer dertig dagen verder kan.

Ook buiten Europa neemt de druk toe. India en Thailand meldden al rantsoenering of onderbrekingen in de aanvoer. Andere Aziatische regeringen nemen maatregelen om het verbruik onder controle te houden. Grote economieën zoals China, Japan en de Verenigde Staten beschikken over grotere strategische reserves en kunnen schokken beter opvangen. Voor regio’s die sterk afhankelijk zijn van import, zoals Europa, is de situatie kwetsbaarder.

Import naar historisch dieptepunt

Door het conflict met Iran is de Europese import van vliegtuigbrandstof uit het Midden-Oosten in april tot een historisch dieptepunt gezakt. Het Internationaal Energieagentschap waarschuwde daarom dat Europa al midden mei in de problemen zou kunnen komen.

Zover is het voorlopig niet. Toch hebben luchtvaartmaatschappijen zoals Lufthansa en KLM al vluchten geschrapt om brandstof te besparen, al vragen sommige experts zich af of dit ook een manier is om onrendabele routes te annuleren.

De snelle daling van de voorraden in de ARA-havens heeft nog een tweede oorzaak: export naar Azië. Omdat kerosine in Europa relatief goedkoper is dan in Azië, kopen Aziatische landen extra volumes op.

Nog geen acute tekorten

Voorlopig zijn er geen aanwijzingen voor acute fysieke tekorten. In noodgevallen kunnen strategische reserves geleidelijk vrijgegeven worden. Wel is Europese coördinatie cruciaal om te vermijden dat die reserves meteen opnieuw naar andere regio’s verdwijnen.

Europa bekijkt intussen verschillende maatregelen. Zo wordt besproken of de regels voor het gebruik van Amerikaanse Jet A-brandstof tijdelijk versoepeld kunnen worden. In Europa en de meeste andere regio’s is Jet A-1 de standaard, omdat die met een lager vriespunt beter geschikt is voor internationale vluchten op grote hoogte. De Verenigde Staten hebben hun export van vliegtuigbrandstof naar Europa intussen fors opgevoerd, tot ongeveer zes keer het normale niveau.

Daarnaast wordt gedacht aan een Europees monitoringsysteem voor kerosine, dat de verplichte minimumvoorraden in realtime moet opvolgen en zo nodig herzien.

Zelfs als de Straat van Hormuz snel volledig heropent, kan het nog maanden duren voor de markt hersteld is. Als de verstoring nog enkele weken aansleept, zou een volledig herstel pas in 2027 mogelijk zijn. Goldman Sachs waarschuwt dat de commerciële voorraden in Europa in juni onder de kritieke drempel van 23 dagen kunnen zakken.

Nerveuze markt

De timing is bijzonder ongelukkig: het zomerseizoen, waarin luchtvaartmaatschappijen een groot deel van hun jaarwinst maken, moet nog beginnen. Experts raden reizigers die deze zomer of herfst willen vliegen daarom aan om niet te lang te wachten met boeken.

Niemand weet hoe lang de druk op de brandstofmarkt zal aanhouden. Wel is duidelijk dat hogere kerosineprijzen de kosten van luchtvaartmaatschappijen opdrijven. Daardoor stijgen ticketprijzen nu al en de kans is groot dat die trend nog even aanhoudt.